Kendi gezilerinden çektiği görselerle sunduğu tarih yazılarını biz büyük bir keyifle okuyoruz. Koç Üniversite’sinde Tarih, Arkeoloji ve Sanat Ta
Fikirle yatıp kalkan, Serdesin reklam ajansının baş fikir esnafı dostumuz Serhat Bayram’a hangi kelimeyi sorabilirdik!? Tabii ki “Fikir” NerdenGeliyo?
Evde yoklarsa nerdeler? Tabii ki seyahatteler! 3. geleneksel pazar sohbetlerimizde yine bir seyahatten bildiren sevgili gezgin dostumuz Deniz ErayR
“Büyüleyici bir Türk sanatı olan “ebru”nun hem deyim olarak hem de gerçekten kitabını yazmış, bu geleneği özen ve tutkuyla yaşatan, öğreten sayg
Sosyal medyada onu her gördüğümüzde bize “keşke öğrencisi olmak için tıp okusaydık” dedirten değerli Prof. Dr. Erbuğ Keskin’i, Nerde
Albüm deyince aklınıza hangisi geliyor, müzik albümü mü, fotoğraf albümü mü? Fransızca'dan aldığımız bu kelime, orijinal dilinde "albö(n)" gibi - gibi telaffuz ediliyor. Ardında da Latince'de "beyaz" anlamına gelen "albus" kelimesi var. Aynı kaynak "albino" kelimesini de vermiş. İlk "albüm"ler beyaza boyalı ve üzerine siyah boya ile...
Umutsuzluk, mutsuzluk, hevessizlik, amaçsızlık gibi halleri depreştiren "depresyon" kelimesi nerelerden gelmez olaymış ama gelmiş işte. Fransızca'dan. Fransızca kelimenin kökünde de Latince "deprimere" fiili var. İçindeki "de-" ön eki "aşağı", "premere" fiili de "basmak" anlamına geliyor. Yani "depresyon" demek "aşağı bastırma" demek. Haliyle "çukur, çöküntü" anlamına da gelen...
Fazla tıraş cildi bozar. Zira fazla tıraş, Farsça'da fazla "yontma" anlamına geliyor. Bu dilde "taraş" kelimesi kazımayı, yontmayı anlatmış. Yontulan yüzeyden artan "talaş" da aynı kelimeden arta kalan yontulmuş parçaları ifade ediyor. "Heykeltıraş"taki ya da "kalemtıraş"taki "tıraş" da, sakal yontarken kullandığımız kelimenin artığı. Daha fazla tahrişe...
Semaver kelimesi sizce nereden geliyor olabilir mi? Biz onun tıpkı, "savaşçı, cesur" anlamındaki "cengaver" ya da "yürekli" anlamındaki "dilaver" gibi Farsça'dan geldiğine dair iddiaya girebilirdik. Gelin görün ki bu Orta Doğulu görünümlü kelime Rusça'dan gelmiş! Kömür veya elektrikle kendi kendine çay pişiren bu aletin adındaki "samo" Rusça'da...
"Pespaye"yi işlememiş miyiz hala?! Bu ne pespayeliktir böyle? Eskilerin favori küçümseme kelimelerinden "pespaye"yi Farsça'dan almışız. İçindeki "pes"i bas, düşük frekanslı sesleri anlatan "pes ses" kullanımından hatırlayabilirsiniz. Aslında Farsça kelime "past" gibi söyleniyor ve "alçak, düşük" anlamına geliyor. Kelimenin ikinci yarısı "paye" ise aynı dilde "ayak" anlamına gelen...
"Muhattabım değil!" diye gerine gerine söylenen bir laf vardır ya...
Dest-i İzdivaç programını ve türevlerini duymuşsunuzdur. Bu kalıbımız İngilizce "that's the is the watch" kalıbından gelmiyor. Zaten böyle bir kalıp yok ama olsaymış keşke. Bundan uzun süre önce işlediğimiz "abdest" kelimesinde bahsettiğimiz gibi, "dest" Farsça'da "el" anlamına geliyor, haliyle "izdivaç eli"nden bahsediyor program. Peki ya "izdivaç"...
"Ağır siklet", "tüy siklet". "Siklet" deyince aklınıza ne geliyor? Bizim "bisiklet". "Bi-" Yunanca'da "çift" anlamına, "kyklos" ise "çember", "teker" anlamına geliyor. Bu mantıkla ilerlersek, "siklet" çemberi anlatıyorsa, belki de "ağır siklet", yüksek kilolu sporcuların dövüştüğü "ring" olabilir pekala? Ne de olsa "ring" de kare olmasına rağmen...
"İklim" kelimesi her iklimi gezmiş! İlk bakışta çok anlaşılmıyor ama dilimize Arapça'dan gelmiş ve bu dilde yeryüzünü bölen yedi kuşağın her birini, diyarları anlatmış. Asıl sürpriz ise, Arapça "iklim"in Yunanca "klima"dan gelmesi! Dilimizde "iklimlendirici" diye de anılan "klima" cihazının adının asıl anlamı "eğim", "Güneş ışınlarının yeryüzüne...
Ve şimdi reklamlar! Hayatın her köşesinde karşımıza çıkan “reklam”ın adını Fransızca’ daki “réclame” kelimesinden almışız. Bu kelime tarihin değişik dilimlerinde, Tanrı'ya bir şey için yakarmayı, birinden bir şeyi ısrarla istemeyi ya da bir şeyi protesto etmeyi anlatmış. Zira bu Fransızca kelime, Latince’de “karşı”, “geri” anlamlarını veren “re-” ön eki ve “bağırmak”, “çığırmak” anlamına...
Hiç kekremsi bir koku almışlığınız var mı? Edebi metinlerde, uzun tasvirlerde rastladığımız bu ilginç kelime acımtırak, ekşimsi, buruk tat ve kokuları anlatıyor. "Gibi" fikrini veren "-msi" ekini attığımızda geriye kalan "kekre" Eski Türkçe bir kelime ve mor çiçek açan, develerin çiğnediği bir yabani otu anlatmış.* "Kekre"nin nasıl...
İlkokulda tanışılan ilk garip kelimelerdendir paragraf. İnsanın bu kelimeyi pa-rag-raf diye heceleyesi geliyor ama içindeki "graf" aslında tek bir hece. İlk iki hece "para" Yunanca'da "yanında" anlamına gelirken, "graf" (Yunanca "graphos") kelimesi "yazı"yı anlatmış. Haliyle "yazının yanında" anlamına gelen "paragraf", aslında eski zamanlarda yazıların bölümlerini ayırmak...
"Galiba" kelimesinin tipine bakacak olursak, galiba Doğu'dan geliyor. Arapça'dan aldığımız "galiba", "galip" kelimesiyle alakalı galiba. Etimoloji sözlüğümüze bakalım: Hakikaten "galip"ten geliyormuş! Bu dilde "sayıca, güç olarak üstün idi" anlamına gelen "galaba" fiilinden türeyen ve "üstün olan, gelen"i anlatan "galip" kelimesiyle kardeş olan "galiban" kelimesi, dilimizde "galiba"...
"Kerpeten" kelimesinin kökünü yerinden kerpetenle mi çıkarsak? "Kerpetmek" diye bir fiil var mı acaba? "Kerpeten" çiviyi kerpetiyor, çivi de kerpiyor mu? İşin aslı Arapça "kerpeten" kelimesi bir benzetmeden doğmuş. Bu dilde "kalb" kelimesi "köpek", "kalba(t)" köpek dişi, "kalbatan" da bu dişlerin ikili halini ifade etmiş. "Kalbatan"...
Bugün "foya" kelimesinin foyasını ortaya çıkarmaya ne dersiniz? "Foyası meydana / ortaya çıkarmak" deyiminde rastladığımız bu kelimeyi İtalyanca'nın kardeşlerinden Venedikçe'deki "fòia" kelimesinden almışız. Bu kelime ve İtalyanca türevi "foglia", Latince'de "yaprak" anlamına gelen "folium"dan geliyor. Tıpkı "alüminyum folyo"nun folyosu, "milföy" ve "portföy"ün "föy"ü gibi. Tüm bu kelimeler "yaprak"...
Bir berber bir berbere "bre berber gel beraber Berberistan'da bir berber dükkanı açalım" demiş ya...
"Gark" kelimesini tek başına duyduğunuzda size neyi hatırlatıyor? Bize geğirmeyi. Ama konumuz geğirmek değil, "gark olmak" deyimindeki "gark". Bildiğiniz gibi bir şeye "gark" olduğumuzda tüm benliğimizle onun içine dalarız ve kendimizi oracıkta unutuveririz. Tevekkeli değil, "gark" kelimesi Arapça'da "suya batma, boğulma" anlamındaki "garika" fiilinden geliyor. Hakikaten,...
Türkçesi "şeker"...
"Arife" mi "arefe" mi? "Arefe" deyince daha bir oryantal duruyor değil mi? Aslında iki versiyon da kullanımda fakat dilimizde baskın olan, TDK'nin de tercih ettiği yazım "arife". Arap medeniyetinden İslam ile beraber aldığımız "arife" kelimesi, Hicrî ay takviminin Zilhicce ayının 9. gününü ifade etmiş. Söz konusu...
İnsanoğlu yürüyor, durduramıyoruz. Yürüye yürüye tüm gezegeni kaplamışız. Yürümeye hep güzel, faydalı anlamlar yüklemişiz: Şöyle bir hava almak...
Son yıllarda fazlasıyla duyduğumuz, son günlerde daha da fazla duymaya başladığımız bir kelime "adalet". Peki nereden gelmiş? Dengeli, denk, "adil" olmak anlamına gelen "adalet" ve "adliye", "adli", "muadil" gibi kardeşleri, Arapça'da "denk idi, ölçülü idi" anlamında gelen "adala" fiilinden türemiş. Yani adalet kavramında bir tartma, bir...